Niet ingeënt? Dan mag de crèche de deuren sluiten

In de kinderopvang.Beeld ANP

Alleen de christelijke partijen CDA, ChristenUnie en SGP stemden tegen. Daardoor lijkt ook een meerderheid in de Eerste Kamer verzekerd.

Het wetsvoorstel van D66-Kamerlid Paul van Meenen regelt dat kinderopvangbedrijven kinderen mogen weigeren die niet zijn ingeënt. Van Meenen stelde bij de verdediging van het voorstel vast dat het de ondernemers meer vrijheid geeft: ‘Het is geen dwang, geen verplichting, geen verantwoordelijkheid, maar een optie.’ Het kabinet ziet weinig in het wetsvoorstel. 

Het voorstel is ingegeven door de lange tijd dalende vaccinatiegraad, al steeg die vorig jaar voor het eerst in jaren weer licht. Het Rijksinstituut voor volksgezondheid en milieu, Rivm, meldde eind januari dat de deelname van pasgeborenen aan vaccinatie tegen bof, mazelen en rodehond is in het afgelopen jaar licht gestegen. De deelname aan andere prikken uit het rijksvaccinatieprogramma lijkt gestabiliseerd. Vorig jaar meldde het Rivm dat 92,4 procent van de kinderen op 2-jarige leeftijd de DKTP-prik  — difterie, kinkhoest, tetanus, polio — heeft gehad en 92,9 procent de BMR — bof, mazelen, rodehond. Van de kinderen geboren in 2016 heeft 90,2 procent volledig deelgenomen aan het Rijksvaccinatieprogramma. 

Om fracties in de Tweede Kamer over de streep te trekken is op initiatief van GroenLinks een evaluatie afgesproken zodra de wet twee jaar van kracht is. Ook mogen kinderen die om medische redenen niet zijn ingeënt niet door de opvang geweigerd worden.

Wet gelijke behandeling

Vorig jaar kondigde een grote kinderopvangorganisatie in Noord Holland, Berend Botje, al aan kinderen te gaan weigeren die niet tegen bof, mazelen en rode hond zijn ingeënt. In principe is dit in strijd met de Wet gelijke behandeling en de AVG, de algemene verordening gegevensbescherming, maar geen ouder is op basis hiervan naar de rechter gestapt.

Deze wetten kunnen kinderopvangorganisaties nog parten gaan spelen als zij de nieuwe wet gaan naleven. Zij mogen op basis van de AVG in principe geen registratie bijhouden welke kinderen wel of niet zijn ingeënt. Terwijl dat wel handig is om te controleren of kinderen tijdig zijn ingeënt. Kinderen worden immers niet op een vast tijdstip ingeënt maar op verschillende leeftijden tot hun 13e jaar.  Daarna worden alle 14 jarigen nog opgeroepen voor de meningokokkenvaccinatie.Ook zou het kunnen dat ouders van niet-ingeënte kinderen op basis van de Wet gelijke behandeling bij de rechter voor hun kinderen toch toegang vragen tot de opvang. Het adviesorgaan bij wetsvoorstellen, de Raad van State, was op deze punten kritisch over het voorstel. Het kabinet vindt dat Van Meenen deze kritiek niet heeft weerlegd en voelt daarom eigenlijk niets voor het voorstel.

Vorig jaar bracht een commissie onder leiding van oud-PvdA-Kamerlid Roos Vermeij aan het kabinet advies uit over manieren om de dalende vaccinatiegraad te keren. Acties zijn een verantwoordelijkheid van de overheid, vindt de commissie.Het weigeren van niet-ingeënte kinderen door de opvang, vindt de commissie dan ook niet wenselijk.

De commissie stelde voor om campagnes te voeren en drong aan op indringende voorlichtingsgesprekken met ouders die geen gevolg geven aan een oproep om voor vaccinatie met hun kinderen langs te komen. Als ultiem middel stelt de commissie voor om een ondergrens voor de vaccinatiegraad vast te stelle: als de vaccinatiegraad wegzakt, zou het kabinet volgens de commissie een vaccinatieplicht kunnen afkondigen. Internationaal geldt 95 procent als een veilige norm. Als de vaccinatiegraad daar onder zakt, zijn uitbraken van de besmettelijke ziektes, die door vaccinatie worden tegengegaan, niet meer uitgesloten.  Het kabinet heeft het Rijksinstituut voor volksgezondheid en milieu, Rivm, gevraagd om een ondergrens voor de vaccinatiegraad vast te stellen maar daar heeft het instituut zich niet aan gewaagd. 

Regionale verschillen

De vaccinatiegraad wisselt regionaal sterk. In streng protestants-christelijke regio’s, de bible-belt, is de vaccinatiegraad traditioneel veel lager dan elders, al daalt die nu ook in welvarende wijken waar vaccinatieweigeraars, zogenoemde anti-vaxxers, hun kinderen op basis van desinformatie op internet niet meer laten vaccineren. Desalniettemin heeft staatssecretaris Tamara van Ark (VVD) van Sociale Zaken aangekondigd met de ‘ondergrens’ aan de slag te gaan. Van Ark is verantwoordelijk voor de kinderopvang. Haar opstelling ligt gevoelig in de coalitie want Paul Blokhuis, als staatssecretaris van Volksgezondheid verantwoordelijk voor het vaccinatiebeleid, voelt als ChristenUnie-politicus, weinig voor een vaccinatieplicht.

Tijdens het debat over het wetsvoorstel van D66 hebben SP en VVD aangekondigd dat zijsamen met een voorstel komen waarin de overheid bepaalt dat vaccineren een eis wordt voor toegang tot kinderopvang. Het principiële verschil met het aangenomen/afgewezen voorstel is dat D66 het initiatief bij de kinderopvangbedrijven legt, terwijl SP en VVD de overheid het voortouw geven. Bij de stemming over het D66-voorstel scheidden de wegen van SP en VVD al. De SP was tegen, zoals in het debat al was aangekondigd. ‘Al met al is de conclusie wat de SP-fractie betreft dat de bescherming van de publieke gezondheid een collectief belang is dat wij niet willen overlaten aan de individuele keuzes van private organisaties in de kinderopvang. Als je iets doet, dan trek je het sectorbreed en dan geldt voor iedereen dezelfde lijn’, zei Maarten Hijink. De VVD ziet het voorstel juist als ‘een eerste stap’.

Het CDA was uiterst kritisch over het wetsvoorstel. Deze partij vreest dat ‘brandhaarden’ van infectieziektes kunnen ontstaan als niet-gevaccineerde kinderen in de opvang samenkomen waar geen vaccinatie-eis geldt. ‘Het CDA is hier niet gerust op, met name omdat de kinderen in de eerste maanden niet gevaccineerd kunnen worden. Hoe bescherm je deze kinderen als ze bijvoorbeeld op een crèche zitten waar kinderen niet zijn gevaccineerd of waar een vaccinatiegraad van 90% is? We beschermen dan eigenlijk de angst van een groep ouders, maar halen de bescherming, oftewel de paraplu weg bij deze groep kinderen’, aldus woordvoerder Wytske Postma.

‘Mensen zeiden: moordenaar, je vergiftigt kleine kinderen’
Toen haar kinderopvangorganisatie besloot niet-gevaccineerde kinderen buiten de deur te houden, kreeg Alien Alberts antivaxxers, antroposofen en streng gelovigen over zich heen. ‘Je kunt wel zeggen dat er een sneeuwbal over ons heen is gerold.’

‘Verplichting is het enige dat helpt’
‘Dat antivaxxers hun eigen kinderen blootstellen aan potentieel dodelijke ziektes is al droevig genoeg. Dat ze aldus andermans kinderen in gevaar brengen zou geen beschaafde samenleving moeten accepteren’, aldus Volkskrant-columniste Elma Drayer.